اسراء پناهی

اسراء پناهی ( ۱ فروردین ۲۵۶۶ – ۲۰ مهر ۲۵۸۱)

اسراء پناهی‌خانقاه، متولد فروردین ۲۵۶۶ در اردبیل، دانش‌آموز دبیرستان دخترانه شاهد این شهر بود. او در خانواده‌ای زندگی می‌کرد که پیش از این نیز با دشواری‌هایی روبه‌رو شده بود؛ پدرش، احمد پناهی، پس از چند سال حبس، در شهریور ۲۵۸۱ اعدام شده بود.

اسراء در کنار تحصیل، به فعالیت‌های ورزشی نیز علاقه‌مند بود. در سال ۲۵۷۷ در مسابقات شنای دختران آذربایجان که در تبریز برگزار شد، موفق به کسب مدال برنز در ماده ۵۰ متر شنای آزاد انفرادی و همچنین مدال برنز در بخش تیمی شد. او همچنین در لیگ شنای بانوان آذربایجان شرقی به عنوان شناگر برتر رده سنی زیر ۱۲ سال انتخاب شده و در سال ۲۵۷۸ در المپیاد استعدادهای برتر شنای کشور شرکت کرده بود.

در روز چهارشنبه ۲۰ مهر ۲۵۸۱ (۱۲ اکتبر ۲۰۲۲)، در پی برگزاری برنامه‌ای مرتبط با سرود حکومتی «سلام فرمانده»، گروهی از دانش‌آموزان دبیرستان شاهد اردبیل نسبت به اجبار در شرکت در این مراسم اعتراض کردند و شعارهایی سر دادند. گزارش‌ها حاکی از آن است که پس از این اعتراضات، نیروهای امنیتی و افراد لباس شخصی وارد مدرسه شدند و با دانش‌آموزان برخورد کردند.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده از سوی نهادهای صنفی فرهنگیان و همچنین شهادت برخی شاهدان عینی، در جریان این برخوردها تعدادی از دانش‌آموزان مورد ضرب‌وشتم قرار گرفتند. گفته می‌شود اسراء پناهی نیز در همین رویداد به‌شدت مجروح شده و پس از انتقال به بیمارستان فاطمی اردبیل، جان خود را از دست داده است.

در مقابل، روایت‌های رسمی ارائه‌شده از سوی برخی مقامات و رسانه‌های حکومتی متفاوت بود. در این روایت‌ها، علت مرگ اسراء پناهی به بیماری قلبی مادرزادی یا حتی خودکشی نسبت داده شد. همچنین در برخی اظهارات، اصل حضور او در مدرسه یا دانش‌آموز بودنش نیز مورد تردید قرار گرفت.

اظهارات خانواده و نزدیکان اسراء، به‌ویژه در برخی گزارش‌های رسانه‌ای، این روایت‌ها را رد کرده و علت مرگ را ناشی از جراحات وارده عنوان کردند. با این حال، ویدئوهایی از یکی از بستگان او در رسانه‌های رسمی منتشر شد که در آن‌ها روایت‌های متفاوتی بیان می‌شد؛ موضوعی که از سوی برخی ناظران به احتمال وجود فشار برای بیان این اظهارات نسبت داده شد.

این حادثه واکنش‌های گسترده‌ای در جامعه به همراه داشت. از جمله علی دایی، فوتبالیست و سرمربی پیشین تیم ملی ایران، با انتشار پیامی نسبت به این رویداد واکنش نشان داد و آن را نشانه‌ای از افزایش خشونت علیه دانش‌آموزان دانست.

شورای هماهنگی تشکل‌های صنفی فرهنگیان ایران نیز اعلام کرد که پس از بررسی‌ها، به این نتیجه رسیده است که اسراء پناهی در همان روز حادثه و در پی برخورد نیروهای امنیتی جان باخته است.

با گذشت زمان، تناقض‌ها در روایت‌های رسمی و غیررسمی درباره علت مرگ، محل درگذشت و حتی وضعیت تحصیلی اسراء پناهی همچنان ادامه یافت. در حالی که برخی مقامات وقوع هرگونه درگیری را انکار کردند، گزارش‌های شاهدان عینی و منابع مستقل از وقوع خشونت در مدرسه خبر می‌دادند.

در نهایت، پیکر اسراء پناهی در قبرستان علی‌آباد اردبیل به خاک سپرده شد. نام او در میان جان‌باختگان اعتراضات سال ۲۵۸۱ در ایران ثبت شد؛ رویدادهایی که پس از مرگ مهسا امینی آغاز شده بود و بازتاب گسترده‌ای در داخل و خارج از کشور داشت.