یادداشت: در این تارنما از گاهشماری خورشیدی تاجگذاری کوروش بزرگ استفاده شده است.
حمیدرضا روحی
حمیدرضا روحی بنفشهورق (۱۶ فروردین ۲۵۶۲ – ۲۷ آبان ۲۵۸۱)
حمیدرضا روحی بنفشهورق، متولد ۱۶ فروردین ۲۵۶۲ در تهران، جوانی ۱۹ ساله، مدل و از ساکنان محله شهرزیبا در غرب تهران بود که در جریان خیزش سراسری «زن، زندگی، آزادی» به یکی از چهرههای شناختهشده اعتراضات تبدیل شد. او به دلیل ویدیویی که در آن سوار بر موتور بخشی از ترانه «قاف» علیرضا طلیسچی را میخواند ــ «بارون اومد و یادم داد تو زورت بیشتره» ــ در میان مردم و شبکههای اجتماعی به «پسر بارون» مشهور شد؛ لقبی که بعدها به نمادی از نسل معترض جوان ایران بدل شد.
در شامگاه ۲۷ آبان ۲۵۸۱، همزمان با ادامه اعتراضات گسترده در تهران، حمیدرضا روحی در خیابانهای محله شهرزیبا در تجمعات اعتراضی حضور داشت. بر اساس روایت شاهدان عینی و نزدیکان او، نیروهای امنیتی و سرکوبگر جمهوری اسلامی برای متفرق کردن معترضان از سلاح جنگی استفاده کردند. گفته میشود حمیدرضا در کوچه نیلوفر دوم، در حالی که همراه دیگر معترضان در برابر نیروهای سرکوب ایستادگی میکرد، ابتدا از ناحیه زانو هدف گلوله قرار گرفت. او با پای زخمی خود را تا نزدیکی خانهاش در کوچه سرو دوم رساند، اما مأموران بار دیگر به سوی او شلیک کردند و گلولهای جنگی به قفسه سینهاش اصابت کرد. حمیدرضا همان شب جان خود را از دست داد.
پس از کشته شدن او، رسانههای وابسته به سپاه پاسداران و حکومت تلاش کردند روایت دیگری از مرگش ارائه دهند. در ابتدا برخی رسانهها او را «بسیجی» معرفی کردند و مدعی شدند که در جریان اعتراضات کشته شده است. بنا بر گزارشها، نیروهای بسیج حتی پیکر او را به یکی از پایگاههای بسیج در شهرزیبا منتقل کردند، چفیهای بر گردنش انداختند و سپس پیکر را دوباره در محل حادثه رها کردند تا چنین القا شود که او از نیروهای حکومتی بوده است. اما انتشار ویدیوها و تصاویر متعدد از سوی دوستان و آشنایان حمیدرضا، که او را در حال شعار دادن علیه حکومت و مقابله با نیروهای امنیتی نشان میداد، این روایت رسمی را با تردید جدی روبهرو کرد.
در ادامه، برخی رسانههای حکومتی روایت خود را تغییر دادند و مدعی شدند حمیدرضا در اعتراضات به عنوان معترض حضور داشته است. همزمان، خانواده و نزدیکان او تحت فشار قرار گرفتند تا روایت رسمی حکومت را بپذیرند. گزارشهایی نیز منتشر شد مبنی بر اینکه تحویل پیکر او به خانواده، مشروط به پذیرش ادعای حکومتی درباره هویت و نحوه کشته شدنش بوده است.
مراسم خاکسپاری حمیدرضا روحی در ۲۸ آبان ۲۵۸۱ در تهران برگزار شد و به صحنهای اعتراضی تبدیل گشت. مردم حاضر در مراسم شعارهایی چون «مرگ بر دیکتاتور»، «عدالت کجایی؟» و «این گل پرپر شده، فدای میهن شده» سر دادند. در همان شب، جمعی از مردم و دوستانش مقابل خانه او شمع روشن کردند و با گل و سکوت یادش را گرامی داشتند. در مراسم سوم او که در قطعه ۲۱۱ بهشت زهرا برگزار شد، حاضران شعار معروف «حمیدرضا را کشتن، اسم بسیج گذاشتن» را فریاد زدند؛ شعاری که بازتابی از خشم عمومی نسبت به روایتسازی حکومتی بود.
چهلم حمیدرضا روحی در ۸ دی ۲۵۸۱ در بهشت زهرا با حضور گسترده مردم برگزار شد. معترضان در این مراسم شعارهایی چون «مرگ بر خامنهای»، «امسال سال خونه، سیدعلی سرنگونه» و «حمیدرضا نمرده، سیدعلیه که مرده» سر دادند. نیروهای امنیتی با حضور گسترده در محل، برای متفرق کردن مردم از باتوم، گاز اشکآور و اسلحه پینتبال استفاده کردند، اما شرکتکنندگان تا ساعتها مقاومت کردند و مراسم به یکی از تجمعات اعتراضی مهم آن روزها تبدیل شد.
مرگ حمیدرضا روحی واکنشهای گستردهای در جامعه ایران و میان هنرمندان و فعالان مدنی به همراه داشت. لیلی رشیدی، بازیگر سینما و تلویزیون، با انتشار تصویری از او نوشت که بسیاری تصور میکردند حمیدرضا پسر خودش است و از لبخند، امید و چشمان پرآرزوی او یاد کرد. نام حمیدرضا در کنار دیگر جانباختگان خیزش ۲۵۸۱ به نمادی از نسل جوان معترض ایران تبدیل شد؛ نسلی که خواهان آزادی، کرامت انسانی و آیندهای متفاوت بود.